પ્રખ્યાત સાસણ અને સિંહ દર્શનથી રાષ્ટ્રપતિ ખુશખુશાલ.

રાજકોટ, તા.૪ :

‘મને ગુજરાતના પ્રવાસ દરમિયાન ઘણો આનંદ મળ્યો છે. ગુજરાત જે રીતે વિકાસ કર્યો છે તે જોઈને કોઈપણ પ્રભાવિત બની શકે છે. ખાસ કરીને મને સાસણ ગીરના જંગલમાં ખૂબ મઝા આવી હતી. પ્રકૃતિની નજીક રહેવા સાથે એકસાથે પંદર કરતા વધુ સિંહ જોવા મળ્યા તેથી હું ખૂબ ખુશ છું. આ પ્રવાસ મારા માટે સદા યાદગાર બની રહેશે’ તેમ રાષ્ટ્રપતિ પ્રતિભા પાટીલે રાજકોટના એરપોર્ટ પર વિદાયમાન વખતે ઉચ્ચાર્યા હતા.

મહામહિમ પ્રતિભા દેવીસિંહ પાટીલને તેમના ગુજરાતના પાંચ દિવસના પ્રવાસના અંતિમ ચરણમાં રાજકોટ વિમાની મથકે રાજય સરકાર દ્વારા ભાવભીનું વિદાયમાન અપાયું હતું. રાષ્ટ્રપતિ આજે બપોરે પર્યટન મથક દીવથી હવાઈ માર્ગે રાજકોટ આવી પહોંચ્યા હતા. રાજકોથી ખાસ વિમાનમાં મહામહિમ દિલ્હી તરફ પ્રસ્થાન કરે તે પૂર્વે હવાઈ મથકે નાણાંમંત્રી વજુભાઈ વાળા, કૃષિમંત્રી દિલીપ સંઘાણી, મત્સ્યોદ્યોગ મંત્રી પરસોતમ સોલંકી, સાંસદ વિજય રૃપાણી, મેયર સંધ્યાબેન વ્યાસ, ધારાસભ્ય ગોવિંદભાઈ પટેલ અને ભાનુબેન બાબરીયા હાજર રહીને પુષ્પગુચ્છ આપીને વિદાય આપી હતી.

કોંગ્રેસના સાંસદ કુંવરજીભાઈ બાવળીયા ગેરહાજર રહ્યા હતા. હવાઈ મથકે માહિતી કમિશનર ભાગ્યેશ જહા, કલેકટર, મ્યુ.કમિશનર, પોલીસ કમિશનર વગેરેએ રાષ્ટ્રપતિને સ્મૃતિ ભેટ સ્વરૃપે ચિત્ર અર્પણ કર્યું હતું. પૂર્વ નાણાંમંત્રી મનોહરસિંહજી જાડેજા પણ ખાસ ઉપસ્થિત રહ્યા હતા. સાંસદ રૃપાણીએ કચરો વીણતા બાળકોએ બનાવેલા દીવડા મહામહિમને ભેટ આપ્યા હતા. તેમજ તંત્ર દ્વારા રાજકોટના પેંડા અને જસદણનો પટારો ભેટ અપાયા હતા.

રાષ્ટ્રપતિને રાજકોટમાં મહાત્મા ગાંધીએ શિક્ષણ લીધુ હોવાની અને તે સ્કૂલ હજુ હયાત હોવા સહિતની જાણકારી આપવામાં આવી હતી. ત્યારે તેમના અંગત સહાયકે હવે પછી ભવિષ્યમાં ધોળાવીરા કચ્છનો પ્રવાસ કાર્યક્રમ ગોઠવાય ત્યારે રાજકોટની પણ મુલાકાત પણ ગોઠવવામાં આવશે તેવો સંકેત આપ્યો હતો. પોલીસે ચુસ્ત બંદોબસ્ત જાળવ્યો હતો. રાષ્ટ્રપતિ રાજકોટમાં માત્ર એરપોર્ટ ટૂંકુ રોકાણ કર્યું હતું અને ર્સિકટ હાઉસ ગયા નહોતા. દસ મિનિટ મહામહિમ વાયુદળના ખાસ વિમાનમાં બેસીને દિલ્હી જવા રવાના થઈ ગયા હતા.
Source: http://sandesh.com/sandesh_article.aspx?newsid=119296

આ માસૂમ મડદાખાઉ ઝરખ સાથે રમે છે.

ચોટીલા, અમદાવાદ, તા.૧૬

ચોટીલા તાલુકાના કંધાસર ગામમાં ઝવેરભાઇના ખેતરમાં કોઇ અજાણી વ્યક્તિ પ્રવેશે તો તેને આશ્ચર્ય ઉપજે છે. કેમ કે આ ખેતરમાં રખેવાળી કરતા શ્વાનની સાથોસાથ તેનું કટ્ટર દુશ્મન એવું કદાવર ઝરખ પણ ઘુરકીયા કરતું જોવા મળે છે. ગુજરાતીમાં 'ઝરખ', હિન્દીમાં 'લક્કડબંઘા' અને અંગ્રેજીમાં 'ઁઅીહટ્વ' (હાઇના) તરીકે ઓળખાતું જે આ શ્વાન- પ્રજાતિના મૂળનું જ માંસાહારી પ્રાણી આમ તો અંતરિયાળ જંગલમાં જ જોવા મળે છે પણ કંધાસર ગામના ખેડૂત પરિવાર સાથે તે જાણે એક સભ્ય તરીકે જ ભળી ગયું છે.

હાઇના પર સંખ્યાબંધ દસ્તાવેજી ફિલ્મો બની છે. અત્યંત લડાયક મિજાજ ધરાવતુ આ પ્રાણી વખત આવે સિંહ, દીપડા, વાઘ સાથે ઝઘડો વ્હોરી તેમને શિકારથી દૂર ભાગી જવા ફરજ પાડતુ હોય છે. પ્રાણીવિદે માટે અચરજની હકીકત એ છે કે આવું ઝરખ કે જે બચ્ચું હતું

ત્યારથી જ ખેડૂત ઝવેરભાઇ અને તેમના પરિવાર સાથે પાલતુ શ્વાનની જેમ અત્યંત સુમેળથી રહે છે, એટલું જ નહિ, તે માંસાહાર વિના જ ઉછર્યું છે.- જાણે કે તે પોતાના જન્મજાત શિકાર, માંસાહારના ગુણ સુધ્ધાં વિસરી ગયું છે.

ઝવેરભાઇએ જણાવ્યું છે કે, 'એકા'દ વર્ષ પહેલાં મારા બીજા ખેતરમાં કપાસમાં બિલાડીના બચ્ચાં જેવડું પોતાની માંથી વિખૂટું પડેલું આ બચ્ચું પડેલું મળી આવ્યું હતું. ત્રણ- ચાર દિવસ ત્યાં જ રહ્યું. અમે તેને રોજ દૂધ પીવરાવતા, પ્રેમથી પસવારતા. - પણ પછી તે ત્યાંથી ગયું નહિ. હું તેને મારા બીજા ખેતરમાં કે જ્યાં મારું ઘર છે, ત્યાં લાવ્યો અને તેને 'પિન્ટુ' નામથી બોલાવા લાગ્યા. બસ, ત્યારથી તે અહીં જ છે. બચ્ચાંને રોજ બે ટાઈમ ભેંસનું દૂધ, મીઠી સાકર, ચીભડાં, ઘીથી લસબસતો શિરો ખવડાવતા હતા. ધીમે ધીમે કદાવર થતા બચ્ચું હવે અન્ય ઝરખ જેવું જ દેખાય છે.' ઝવેરભાઇના નાનાં બાળકો સાથે પોમેરિયન ડોગની માફક ધીંગામસ્તી કરતા ઝરખને જોઇ આગંતુક સહુ કોઇને ભારે અચરજ થાય છે. ઝવેરભાઇનાં પત્ની ઝરખ અને શ્વાનોને સાથે જ પસવારે છે. આમ, શ્વાનો- ઝરખ વચ્ચે પણ અનોખી જુગલબંધી છે.

ઉલ્લેખનીય છે, ગુજરાતમાં ઝરખ લુપ્તતાના આરે છે ત્યારે જન્મજાત લક્ષણોથી તદ્દન વિપરીત જીવતું આ ઝરખ વાઈલ્ડ લાઈફ પ્રેમી માટે સંશોધનના વિષય સમાન છે.

ઝરખ મોટા ભાગે સાંજએ શિકારની શોધમાં નીકળે છે

ઝરખ દિવસે પહાડોની બખોલમાં ભરાઈ રહે છે અને મોટા ભાગે સાંજ પછી શિકારની શોધમાં હોય છે. નિશાચર પ્રકૃતિના આ પ્રાણી વિશે એવું પણ કહેવાય છે કે તેની લાળમાં એસિડ જેવો સ્રાવ ઝરે છે. આ સ્રાવમાં હાડકાંને ઢીલું (પોચું) કરી નાખવાની ક્ષમતા હોય છે. ગ્રામ્ય પ્રજામાં ઝરખ વિશે એવી માન્યતા છે કે તેના તેલમાં અનેક અસાધ્ય રોગોને મટાડવાની શક્તિ છે તેથી ઝરખના તેલની કિંમત ખૂબ જ ઊંચી હોય છે.

ઝરખના નામ માત્રથી માનવીને ગુસ્સો અને તિરસ્કાર કેમ ઉપજે છે ? ઝરખ તો પ્રાણીઓના મડદાં ચૂંથીને ખાય, દફનાવેલા માનવ મૃતદેહો પણ ખોદી કાઢી આરોગી જાય, માનવ હાસ્ય કે રૃદન જેવો જ અવાજ કાઢી ભયાનકતા વધારે વગેરે અનેક પ્રકારની વાતો ઝરખ વિશે વહેતી થયેલી હોવાથી મનુષ્ય અને ઝરખનું સહજીવન ભાગ્યે જ શક્ય બન્યું છે. બાળકોમાં લોકપ્રિય હોલિવૂડ ફિલ્મ 'લાયન કિંગલ્લમાં સૌથી ઘૃણાસ્પદ પાત્ર જો કોઈ હોય તો તે ત્રણ ઝરખ(હાઈના)- શેન્ઝી, બાન્ઝાઈ અને એડ જ છે ને. આફ્રિકાના દેશોમાં મોટાભાગે 'સ્કેવેન્જર' (મૃતદેહોનું ભક્ષણ કરી જીવતા પ્રાણી) તરીકે ઓળખાતા ઝરખની કેટલીક રસપ્રદ અને વિચક્ષણ હકીકતો અહીં પ્રસ્તુત કરી છે. ઉત્પત્તિ ઃ ૨.૬ કરોડ વર્ષ પૂર્વે. ત્યારથી અત્યાર સુધીમાં મુખ્યત્ત્વે આફ્રિકા, અરેબિયા, એશિયા અને ભારતીય ઉપખંડમાં જોવા મળતા ઝરખની ૩૦થી પણ વધુ જાતિ હયાત છે. જેમાં મુખ્યત્વે કૂતરા, બિલાડી સાથે સામ્યતા ધરાવતા, દીપડાની જેમ ટપકાંવાળા (સ્પોટેડ) અને ચિત્તાની જેમ પટ્ટાવાળા (સ્ટ્રાઈપ્ડ) ઝરખ વધુ જોવા મળે છે. ઝરખનું સરેરાશ આયુષ્ય ૨૫ વર્ષ સુધીનું છે. ૩૪થી ૬૦ ઈંચનું કદ ધરાવતા ઝરખનું સરેરાશ વજન ૫૦થી ૮૬ કિગ્રા હોય છે.

વસવાટ ઃ ઝરખ મોટાભાગે સૂકા અને રણપ્રદેશોમાં વધુ જોવા મળે છે. આ ઉપરાંત જંગલો અને ડૂંગરાળ, પર્વતીય પ્રદેશોમાં પણ તેમનો વસવાટ રહેલો છે. અહીં તેઓ એક 'ડેનલ્લ બનાવી નાના નાના જૂથમાં વસવાટ કરે છે. આ કબિલાના ઝરખ તીવ્ર ગંધ ધરાવતી પોતાની વિષ્ટા વડે પોતાનો અધિકારક્ષેત્ર નિશ્ચિત કરી દે છે. જેને બીજા કબિલાના ઝરખ ઓળંગતા નથી.

પરિવારઃ ઝરખના બચ્ચાં ખુલ્લી આંખે જન્મે છે. જન્મના પાંચ મહિના બાદ આ બચ્ચાં માંસાહાર શરૃ કરે છે. લગભગ ૧૮ મહિના સુધી તે માંસ ચૂસીને જ પોષણ મેળવે છે. કારણ કે, શિયાળ અને કૂતરાની જેમ પુખ્તવયના ઝરખ આ બચ્ચાંને આહાર લાવી આપતા નથી.

આહારઃ મોટા પ્રાણીઓના શિકારમાં ભાગ પડાવતા ઝરખ પોતે આબાદ શિકારી ગણાય છે. પરંતુ, મોટાભાગે તેમની નજર મૃતદેહો પર જ મંડાયેલી હોય છે. તેમના મજબૂત જડબાં, દાંત અને જલદ એસિડ ઊત્પન્ન કરી શકતા પેટના કારણે ઝરખ દરેક પ્રકારના મૃતદેહના માંસ અને હાડકાં જ નહીં પણ બીજા પશુઓની વિષ્ટા પણ મોજથી આરોગી પચાવી જાણે છે. જો કે, આવા મૃતદેહોમાંથી આરોગેલા વાળ, શિંગડા અને નખ પચાવવાના બદલે નાની ગોળીઓના સ્વરૃપે ઓકી કાઢે છે. કેમ્પિંગ કરનારાઓના કહેવા મુજબ ઘણીવાર ઝરખ એલ્યુમિનિયમના કેન પણ છોડતા નથી.

ઝરખ અને સંસ્કૃતિઃ આફ્રિકાની એક 'બૌડાલ્લ જાતિમાં એવી માન્યતા છે કે, તેમની જાતિના કેટલાક લોકો ઝરખમાં ફેરવાય છે. જેને તેઓ 'બુલ્ટુન્જીનલ્લ કહે છે. તેનો અર્થ 'હું ઝરખમાં બદલાઈ જાઉં છુંલ્લ તેવો થાય છે. કેન્યા અને તાન્ઝાનિયાની મસાઈ જાતિના લોકો તો મૃત્યુ બાદ સગાંને દફનાવવા કે અગ્નિદાહની જગ્યાએ મૃતદેહ ઝરખને સોંપી દેવાની પ્રણાલિ ધરાવે છે.

જંગલમાં મૂકવા ગયા ત્યારે રડવા લાગ્યું

ઝવેરભાઇના કહેવા મુજબ બચ્ચું પુખ્તતાના આરે પહોંચતા અમે તે પોતાનું લાક્ષણિક જંગલ જીવન જીવી શકે તે માટે વનમાં છોડી આવવા પ્રયાસો કર્યા હતા પણ જાણે તેને અમારાથી વિખૂટા થવાનો અંદેશો આવી જતો હોય તેમ ઉં.ઉ..ઉ..લાળી પાડી 'રડવા' લાગે છે. અમારી તેને એટલી 'માયા' છે ઘરેથી ગામમાં જઇએ તો પાછળ- પાછળ ગામમાં અમારી સાથે આવે છે. મારા બાળકો સાથે

એવી તો ગેલ ગમ્મત કરે છે જાણે અમારી સાથે તેને પૂર્વજન્મનું કોઇ લેણું હોય તેવું લાગે છે. અલબત્ત, ભૂલકાંઓને ખબર નથી કે વાસ્તવમાં આ કેટલું હિંસક અને શક્તિશાળી પ્રાણી છે- તેમ તેમણે ઉમેર્યું હતું.

ઝરખ સો ટકા માંસાહારી પ્રાણીઃ આરએફઓ

રેન્જ ફોરેસ્ટ ઓફિસર, વાઈલ્ડ લાઈફ વોર્ડન પી. વી. ઝાલાના જણાવ્યા અનુસાર ઝરખ ૧૦૦ ટકા માંસાહારી છે. તેના ખોરાકમાં નાના તમામ પ્રાણીઓ, મૃત પશુ- પક્ષીઓનાં કંકાલ, શિયાળ, લોકડી, હરણ મુખ્ય ખોરાક હોય છે. ફોરેસ્ટ વિભાગ ઝરખને જંગલના સફાઈ કામદાર તરીકે ઓળખે છે કેમ કે તેના ખૂબ શક્તિશાળી જડબા મોટાં હાડકાં સુધ્ધાં આસાનીથી ચાવી શકે છે.

હિંસક પ્રાણી પાળી ન શકાય તે કાયદાનું શું ?

ફોરેસ્ટ વિભાગમાં શિડયુલ ત્રણમાં આવતા પ્રાણીઓમાં ઝરખનો સમાવેશ છે. નિયમ મુજબ પાલતુ પ્રાણીઓની શ્રેણીમાં ઝરખનો સમાવેશ થતો નથી. જોકે, ઝવેરભાઇને આવા કોઇ કાયદાની ખબર નથી. હિંસક જાનવરની કોઈ કનડગત નથી. સૌ સાથે બિન્ધાસ્ત રીતે જીવે છે. કહે છે કે પ્રેમમાં એક વિશિષ્ટ શક્તિ છે. ઝવેરભાઈના પરિવારે અજાણતા જ એક હિંસક પ્રાણીને નિઃસ્વાર્થ પ્રેમ આપ્યો ને તેની અસરથી હિંસક પ્રાણીની રીતભાત સુધ્ધાં બદલાઇ ગઇ !
Source: http://sandesh.com/sandesh_article.aspx?newsid=122841

આજી ઝૂમાંથી પ્રદ્યુમનપાર્કમાં સ્થળાંતર થયેલા હરણનું મોત.

રાજકોટ તા,૧પ

પ્રદ્યુમનપાર્ક ઝૂમાં દોઢેક મહિના પહેલા સૌ પ્રથમ સ્થળાંતર થયેલા પાંચ ચિતલ અને ત્રણ સાબર પૈકી એક ચિતલનું પાંજરામાં જ હ્ય્દય બેસી જવાથી મૃત્યુ નિપજ્યા બાદ વધુ એક હરણનું મોત થયુ છે. જો કે તેનુ મોત કુદરતી રીતે બીમારીથી થયુ હોવાનું જણાવાઈ રહ્યંુ છે.

નવર્નિિમત પ્રદ્યુમન પાર્ક ઝૂમાં સિંહ સહિતના વન્ય પ્રાણીઓને ચોમાસા પછી સ્થળાંતર કરવાનું આયોજન છે ત્યારે દોઢેક મહિના પહેલા વડોદરાથી લવાયેલા પાંચ ચિતલ અને ત્રણ સાબરને પ્રદ્યુમનપાર્ક ઝૂમાં રખાયા છે. આ પ્રાણીઓ આવતાની સાથે જ પ્રદ્યુમનપાર્ક ઝૂના વાતાવરણથી અનુકુળ થઈ જાય એવા હેતુથી સીધા અહીં જ લઈ આવવામાં આવ્યા હતા.

એ પછી ત્રણેક દિવસ પહેલા ૧૦ કારિયાર હરણનું સ્થળાંતર કરાયુ હતુ. એ પૈકી એક હરણનું મોત નિપજ્યુ છે. હરણનું સ્થાળાંતર થયુ તેના બીજા દિવસે અહીં પાંજરામાં કૂતરાઓ ઘૂસી ગયા હોવાનો ફોન સંબંધિત અધિકારીને આવ્યો હતો. જો કે પીંજરામાં અન્ય કોઈ જનાવર કોઈપણ પ્રકારે ઘુસી શકે એવી શક્યતા જ ન હોવા છતાં અધિકારીઓ પ્રદ્યુમનપાર્ક દોડી ગયા હતા. સ્થળ પર તપાસ કરતા પીંજરામાં કે તેની ફરતે ક્યાંય એક કૂતરુ પણ જોવા મળ્યુ ન હતુ. એ દરમિયાન પીંજરાના એક ખૂણામાં હરણ કોઈપણ જાતની હલનચલન કર્યા વગર પડયુ હતુ. ઝૂ સુપ્રિ. ડો. મારડિયાને શંકા જતા તેણે તાત્કાલિક વેટરનીટી તબીબની ટીમ બોલાવી હતી પરંતું નિશ્ચેત અવસ્થામા પડેલા હરણના માત્ર મૃતદેહ જ પડયો હતો. કુદરતી રીતે બીમારીથી મૃત્યુ પામ્યુ હોય એવો અભિપ્રાય તબીબોે આપ્યો છે.
Source: http://sandesh.com/sandesh_article.aspx?newsid=122561

હવે ચિત્તાને ગુજરાતમાં વસાવવા પ્રયાસો.

અમદાવાદ, તા. ૧૦

ચિત્તો દાયકાઓથી ભારતમાંથી નામશેષ થઈ ગયો છે. જો કે, આ સુંદર પ્રાણીનો ફરી ભારતમાં વસવાટ થાય તેના પ્રયાસો શરુ થયા છે. વાઈલ્ડ લાઈફ ગ્રૂપ ઓફ ઈન્ડિયા દ્વારા ચિત્તાના પુનઃપ્રવેશ માટે કેન્દ્ર સરકારને કરાયેલી ભલામણ સ્વીકારી લેવાઇ છે. ચિત્તાના વસવાટ માટે પસંદ કરાયેલી ચાર રાજયોની સાત સાઈટમાં ગુજરાતનો પણ સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે. ચિત્તાનું લાંબા સમય સુધી અસ્તિત્વ જળવાઈ રહે તે સંદર્ભે ચાર મહિના સુધી સર્વેની કામગીરી કરવામાં આવનારી હોવાનું તાજેતરમાં કેન્દ્ર સરકારે સૂચવ્યુ છે.

ચિત્તા માટે પસંદ કરાયેલાં ચાર રાજયોમાં ગુજરાત, રાજસ્થાન, મધ્યપ્રદેશ અને છત્તીસગઢનો સમાવેશ થાય છે. આ ચાર રાજયોમાં ચિત્તા માટે કુલ સાત અનુકૂળ જગ્યાઓ નક્કી કરવામાં આવી છે. પસંદ કરાયેલી તમામ સાઈટનો સર્વે કરવા માટે તાજેતરમાં કેન્દ્રએ લીલી ઝંડી આપી છે. ચિત્તાના પુનઃપ્રવેશ બાદ તેને શિકાર મળી રહેશે કે કેમ, ચિત્તાને સ્થાનિક વાતાવરણ અનુકુળ આવશે કે કેમ વગેરે મુદ્દાઓનો વિગતવાર સર્વે વાઈલ્ડ લાઈફ ગ્રૂપ ઓફ ઈન્ડિયા દ્વારા હાથ ધરવામાં આવશે. આ અભ્યાસ બાદ ચિત્તાના લાંબા ગાળાના અસ્તિત્વ અંગે એક ચોક્કસ તારણ કાઢવામાં આવશે. એશિયામાં એકમાત્ર ઈરાનમાં જ ૧૦૦ ચિત્તા છે. ભારતમાં આફ્રિકાથી ચિત્તા લાવવામાં આવશે. જયાં ચિત્તાની સંખ્યા દસ હજાર જેટલી છે.

સદીઓ પૂર્વે સૌરાષ્ટ્ર-કચ્છમાં ચિત્તા જોવા મળતા હતાં

રાજયના વન અને પર્યાવરણ સચિવ એસ.કે.નંદાએ જણાવ્યું કે, નામશેષ થઈ ગયેલા ચિત્તાનો ભારતમાં પુનઃપ્રવેશ થવો જોઈએ તેવી એક વિચારણા ચાલી રહી છે. સદીઓ પૂર્વે સૌરાષ્ટ્ર અને કચ્છના ઘાસવાળા વિસ્તારોમાં ચિત્તા જોવા મળતા હતા. પરંતુ હાલમાં રાજયમાં ચિત્તાનો પુનઃપ્રવેશ થાય તે શકય નથી. કેમ કે, ચિત્તાનું અસ્તિત્વ ટકાવી રાખવા અનેક પરિબળો ભાગ ભજવે છે.

....તો ભારતમાં છ પ્રકારની કેટ જોવા મળશે

ચિત્તાને ભારતમાં નક્કી કરાયેલાં સ્થળોએ લાવવામાં આવશે તો સમગ્ર એશિયામાં એકમાત્ર ભારત એવો દેશ હશે જયાં છ પ્રકારની કેટ વાઘ, સિંહ, દીપડા, જેગુઆર, કુઘર (બિલાડીની જાતીનું હિંસક પ્રાણી) અને ચિત્તો નિહાળવા મળશે.
Source: http://sandesh.com/sandesh_article.aspx?newsid=121112

સિંહને મધ્યપ્રદેશમાં નહીં ખસેડાય વૈજ્ઞાનિક અભ્યાસ બાદ જ નિર્ણય.

ગાંધીનગર, તા.૧૬

સમગ્ર વિશ્વમાં જેના લીધે ગુજરાતની એક આગવી ઓળખ ઊભી થઇ છે તેવા એશિયાટિક લાયનને નજીકના ભવિષ્યમાં મધ્યપ્રદેશમાં સ્થળાંતર કરવામાં આવે તેવી શક્યતાઓ ઘણી નહિવત છે. આજે કેન્દ્રીય વન અને પર્યાવરણમંત્રી જયરામ રમેશના અધ્યક્ષસ્થાને મળેલી વન્ય પ્રાણી સંરક્ષણ બોર્ડની બેઠકમાં ગુજરાતે એવી સબળ દલીલ રજૂ કરી હતી કે, અગાઉ બે વખત મધ્યપ્રદેશમાં બે બે જોડાં સિંહ આપવામાં આવ્યાં હતાં પરંતુ તેનું સંરક્ષણ યોગ્ય રીતે થઇ શક્યું ન હતું અને તે જીવી શક્યા ન હતા. એટલું જ નહીં, હાલ મધ્યપ્રદેશમાં વાઘની સંખ્યા ઉત્તરોત્તર ઘટી રહી છે તેવા સમયે સિંહનું સ્થળાંતર કેટલા અંશે યોગ્ય રહેશે તેનો કોઇ વિચાર થવો જોઇએ. ગુજરાતની દલીલ બાદ બોર્ડની બેઠકમાં એવું નક્કી કરાયું હતું કે, મધ્યપ્રદેશમાં હાલ સ્થળાંતર કરતાં પહેલા વૈજ્ઞાાનિક અભ્યાસ હાથ ધરવામાં આવશે.

*
મધ્યપ્રદેશમાં વાઘની સંખ્યા વધી શકી નથી, ગુજરાતમાં સિંહની સંખ્યા ૩૫૦

ગુજરાતમાં વન વિભાગ અને સરકારના વિવિધ પગલાંને લીધે એશિયાટિક લાયનની સંખ્યા વધીને ૩૫૦ સુધી પહોંચી છે. હવે ગીરના જંગલના ૧૪૦૦ ચોરસ કિમી અભયારણ્યમાં આ સિંહોની સંખ્યા સમાઇ શકાય તેમ ન હોવાથી તેમજ એશિયાભરમાં લુપ્ત થતાં આ રક્ષિત પ્રાણીને બચાવવા, તેની ગીચતાને લીધે ભવિષ્યમાં કોઇ ગંભીર રોગને લીધે તેનો નાશ થવાની શક્યતાઓ વગેરે મુદ્દાઓને ધ્યાનમાં રાખીને ગીર જેવો જ વિસ્તાર ધરાવતાં જંગલોમાં તેનું સ્થળાંતર કરીને સંરક્ષણ કરવાની હિલચાલ શરૃ થઇ છે. આ અંગે સુપ્રીમ કોર્ટમાં એક સ્વૈચ્છિક સંસ્થાએ કરેલી રિટના અનુસંધાનમાં કોર્ટે નેશનલ વાઇલ્ડ લાઇફ બોર્ડ પાસેથી અહેવાલ માગ્યો છે. તેના પગલે ગુજરાત તેમજ મધ્યપ્રદેશની રજૂઆતો સાંભળવા માટે આજે નવી દિલ્હીમાં કેન્દ્રીય મંત્રીની અધ્યક્ષતામાં વાઇલ્ડ લાઇફ બોર્ડની બેઠક મળી હતી.

આ બેઠકમાં ગુજરાત વતીથી વન વિભાગના અગ્રસચિવ એસ.કે. નંદા અને અગ્રમુખ્ય વન સંરક્ષક પ્રદીપ ખન્નાએ ઉપસ્થિત રહીને પોતાનો પક્ષ રજૂ કર્યો હતો. ગુજરાતની દલીલ એવી હતી કે, અગાઉ મધ્યપ્રદેશના શિવપુરી અને ચંદ્રપુરણ એમ બે અભયારણ્યમાં બે જોડ સિંહ આપવામાં આવ્યા હતા પરંતુ ગીરના સિંહને બદલાયેલી જમીન, આબોહવા અને પરિસ્થિતિ સાનુકૂળ નહીં જણાતાં તેઓ સંરક્ષિત રહી શક્યા ન હતા. હવે મધ્યપ્રદેશના કુનો પાલપુર ખાતે સિંહને લઇ જવાની વાત પણ ચોક્કસ અને કોઇ વૈજ્ઞાાનિક અભ્યાસ વગર કરવી નહીં જોઇએ. ગુજરાત આવા કોઇપણ સ્થળાંતરની તરફેણમાં નથી. અહીં નોંધવું જરૃરી છે કે મધ્યપ્રદેશ સરકારે કુનો પાલપુર અભ્યારણ્યની રચના કરી હતી અને તેમાં વાઘને રક્ષિત કરવાના તમામ પગલાં લીધાં હોવા છતાં ૧૦૦૦ વાઘની સંખ્યા ઘટીને આજે ૩૦૦ સુધી પહોંચી ગઇ છે. એવી જગાએ ગુજરાતના સિંહને સ્થળાંતરિત કરવાનું કેટલા અંશે યોગ્ય ગણાય એવો મુદ્દો પણ મંત્રીના ધ્યાન ઉપર મૂકવામાં આવ્યો હતો. સિંહ અને વાઘ એમ બન્ને જંગલના શિકારીઓને એક સાથે રાખવા પણ શક્ય નથી. આથી માત્ર કુનો પાલપુરમાં સ્થળાંતરના જ વિકલ્પને બદલે અન્ય વિકલ્પોનો પણ અભ્યાસ થવો જોઇએ. આ મુદ્દાઓને ધ્યાનમાં લઇને કેન્દ્રીય મંત્રી જયરામ રમેશે એ હકીકતનો સ્વીકાર કર્યો કે, અગાઉ બે વખતના પ્રયાસો સફળ રહ્યા નથી. ત્યારે મધ્યપ્રદેશમાં સિંહને ખસેડતા પહેલાં વૈજ્ઞાાનિક અભ્યાસ કરવો આવશ્યક છે.

દરમિયાન, ગિરનારમાં રોપ-વેની સુવિધા ઊભી કરવા તેમજ કચ્છના રક્ષિત વિસ્તારમાંથી ઓએનજીસી તથા આઇઓસીની પાઇપલાઇનને પસાર કરવાની મંજૂરી આપવાની ગુજરાતની દરખાસ્તો અંગે રાષ્ટ્રીય વન્ય પ્રાણી સંરક્ષણ બોર્ડે પોતાની ટીમો મારફતે અભ્યાસ કરવામાં આવશે, ત્યાર બાદ મંજૂરી આપવા વિચારાશે તેવો નિર્ણય કર્યો છે.
Source: http://sandesh.com/sandesh_article.aspx?newsid=114087

કુદરતનો કરિશ્મા(ચંદરવો).

બાર વર્ષની નાની છોકરી જીવ મુઠ્ઠીમાં લઈ દોડી રહી હતી, પણ એ થાકી ગઈ હતી. અપહરણકર્તા ચાર જબરા પુરુષોએ તેને આઠ દિવસ ખૂબ મારી હતી અને તેને ચૂંથી નાંખી હતી.

તોય હૈયામાં હામ ભરી એ વહેલી સવારના ઘન અંધકાર અને ઠંડીમાં કેદમાંથી ભાગી અપરિચિત રસ્તે ઠેબાં ખાતી દોડી રહી હતી. જરા ભળભાખળું થતાં એને ઝાડીમાં ગુફા દેખાઈ, એમાં પેસી જઈ ગુફાના મુખ પાસે અશક્ત હાથોએ થોડાં ઝાંખરા ઢસડી લાવી, મુખ ઢાંકવા જેવું કરી ઢગલો થઈ ગઈ. માંડ હવે રડવાનો સમય મળ્યો. એણે પોક મૂકી રડવા માંડયું. તેને ઉઠાવી જનારા અવાજ સાંભળી આવી પહોંચશે એનો ય ખ્યાલ બાળકીને ન રહ્યો.

વાત ઈથોપિયાના અંતરિયાળ ગામડાંની છોકરીની છે.

વહેલી સવારે રંગબેરંગી ફૂલો જોતી, પતંગિયા પાછળ દોડતી એ સ્કૂલે જઈ રહી હતી અને ચાર હટ્ટાકટ્ટા પુરુષોએ તેને ઘેરી લીધી અને તેમાંના એક સાથે લગ્ન કરવાનું કહ્યું. પેલીએ ના પાડી અને એ પુરુષોએ તેની પર સતત બળાત્કાર ગુજારી મારી છતાં એ મક્કમ રહી.

ઈથોપિયાની નાની છોકરીઓના નસીબમાં જ લખાયું હોય છે. એ સવારે શાળાએ જવા નીકળે ત્યારે પુરુષો ત્રાટકે, બળાત્કાર કરે અને છોકરીના ઘરે જાય. છોકરીને કુટુંબ પાછી સ્વીકારે એ તો શરમજનક ઘટના કહેવાય ! પુરુષ પચાસ ડોલર આપે એ મા-બાપ કુટુંબના ભરણપોષણ માટે લઈ લે અને આમ મા-બાપ રિવાજને નામે છોકરીને ભયંકર ભાવિ તરફ સાવ અજાણ્યા પુરુષને દહેજને નામે વેચી દે. ૫૦ ડોલર પૂર્વ આફ્રિકાનાં અંતરિયાળ ગામડાંઓમાં તો બહુ મોટી રકમ ગણાય.

છેલ્લી થોડી સદીઓથી ઈથોપિયામાં આવો રિવાજ - પરંપરા ચાલી આવે છે. અને ભયંકર વાત તો એ છે કે કાયદો પુરુષોને કોઈ શિક્ષા નથી કરતો. અપહરણ થયેલી છોકરી પોલીસ ફરિયાદ કરી શકતી નથી, એટલે આવી અમાનુષીય અને જંગલિયત પરંપરાને તાબે થયા વિના છોકરીઓનો છૂટકો નથી.

જો છોકરી આવા ફોર્સ્ડ મેરેજને તાબે ન થાય તો ઘરે પાછી ફરેલી છોકરી માટે ઘરનાં બારણાં બંધ છે. કુટુંબ અને સમાજ તેને સ્વીકારતાં નથી. એક તો એ પોતાના પતિને માટે પોતાનું કૌમાર્ય સાચવી શકી નથી અને બીજું માથે એઈડ્સની લટકતી તલવાર લઈને એ ઘરે પાછી ફરી છે જે કુટુંબ માટે નાલેશીભરી ઘટના છે.

બાર- તેર વર્ષની ગામડાની છોકરી જાય તો ક્યાં જાય ? શું કરે ? એટલે એ ભયંકર ભાવિને હવાલે થઈ જાય છે. જીવનભર જુલમ, મારપીટ અને ઢગલોએક કામ, સંતાનો અને એઈડ્સ.

આ છોકરીઓની આયુષ્ય મર્યાદા વધુમાં વધુ ૫૦ વર્ષની, જેમાં મરી મરીને એ જીવે અને જીવતાં જીવતાં મરે.

રસ્તે ચાલી જતી છોકરીને ધરાર ઉપાડી જવી એ હીચકારી ઘટનાનો એક લીલોછમ્મ અંકુર એ છે કે સ્વયંસિદ્ધા બનવું અને પોતે જ પોતાની મદદ કરવી એવા સંકલ્પબળથી છોકરીઓ લોંગ ડિસ્ટન્સ રનિંગની જાતે પ્રેક્ટિસ કરી જબરદસ્ત દોડવીર બની રહી છે, તેમના અપહરણકર્તાઓથી ભાગવા માટે.

એક પરંપરા અને પ્રથા તરીકે ઈથોપિયાના પુરુષો લોંગ ડિસ્ટન્સ રનર્સ તરીકે પ્રખ્યાત છે અને મહિલાઓનું તેમાં ક્યાંય સ્થાન નહોતું.

પણ હવે મહિલાઓ માત્ર રમત માટે નહીં પણ પોતાનો જીવ - જિંદગી બચાવવા માટે ગજબનું દોડી રહી છે.

આ પરંપરા ઝટ અદૃશ્ય થાય એવા કોઈ ચિહ્ન દેખાતાં નથી કારણ કે છેલ્લા ઘણા લાંબા સમયથી ઈથોપિયા ભૂખમરો અને દુકાળમાં સપડાયેલું છે. દુકાળ અને એઈડ્સ જેવા માણસખાઉ રોગ પણ એમાં ભળ્યા છે. આખી દુનિયામાં એઈડ્સ સાથે જીવનારા દેશોમાં ઈથોપિયાનો છઠ્ઠો ક્રમ છે. વરસે દિવસે હજારો લોકો મૃત્યુ પામે છે અને અગણિત બાળકો અનાથ બની રઝળે છે. એમાં એક બાળકીની વેદનાભરી ચીસ કોણ સાંભળે ?

હવે પેલી, ચાર ઢાંઢા પુરુષોના સંકજામાંથી માંડ આઠ દિવસે છટકીને ભાગેલી છોકરીની વાત કરીયે.

એ છોકરી ઉઝરડાયેલી, ઝખમી, થાકેલી, પડતી આખડતી જંગલ રસ્તે ભાગી અને ગુફા જોતાં એમાં પેસી ગઈ અને કોકડું વળી ભીંતે અઢેલી જોર જોરથી રડવા માંડી.

ગુફાની બહાર પાંદડાં- ઝાંખરા પર ચાલવાનો અવાજ થતાં એ બાળકીએ ડરીને ચીસ પાડીને ઊંચુ જોયું, એેને થયું પેલા પુરુષોએ એને શોધી કાઢી હવે બચવાનો કોઈ આરોવારો નહોતો. એણે જે દૃશ્ય જોયું તો એની આંખો ફાટી ગઈ, ચીસ ગળામાં રુંધાઈ ગઈ.

ગુફાના દ્વાર પર વિકરાળ સિંહ અને બે સિંહણો તેને તાકતાં ઊભાં હતાં.

સવારના ઉઘડતા પહોરના તેજમાં વિશાળ કદના સિંહની કેશવાળી આગના ભડકા જેવી ચમકતી હતી. ગુફામાં એણે પગ મૂક્યો. છોકરીએ બળપૂર્વક આંખો મીંચી દીધી. શયતાનોના હાથમાંથી એ બચી ગઈ હતી, એનાથી યે ભયંકર પ્રાણી ઘડીમાં તેનો કોળિયો કરી જશે. થોડીવાર થરથરતી બેસી રહી, પછી ફટ આંખ ખૂલી ગઈ.

અરે ! હજી એ જીવતી હતી !

સિંહ અને સિંહણો બરાબર ચોકીદારની જેમ બાળકીની રક્ષા કરતાં ગુફાના દ્વાર પાસે જ બેસી ગયાં હતાં.

પૂરા બાર કલાક સિંહદંપતી હલ્યાચાલ્યા વિના ત્યાં બેસી રહ્યું. ગુફાથી થોડે દૂર ઝાડીમાં છૂપાઈને પેલા ચાર પુરુષો રાહ જોતાં રહ્યા, કે સિંહ હટે તો છોકરીને ઊંચકી જવાય અને આ તરફ છોકરીને ખાતરી થઈ ગઈ કે ભગવાને સિંહને બચાવવા મોકલ્યા છે.

પોલીસ ટુકડી આવી પહોંચી ત્યાં સુધી બાર કલાક સિંહોએ ચોકી ભરી. પોલીસે પછીથી વર્ણન કરતાં કહ્યું, જે દેશમાં અત્યંત કરુણ ઘટનાઓ બનતી રહે છે ત્યાં સિંહ જેવાં પ્રાણીએ છોકરીને જીવનની અદભુત ભેટ આપી તે મેં જોયેલો એક સાચો ચમત્કાર છે.

બાર કલાક સુધી માણસખાઉ સિંહો શિકારની સામે તાકીને, એના શરીરની ગંધ, નસકોરાંમાં ભરતા બેસી રહે તે ચમત્કાર નહીં તો બીજું શું ?

ચમત્કારની વ્યાખ્યા છે એવી ઘટના જે કુદરતના નિયમોને આધિન સમજાવી શકાતી નથી. એક મનુષ્યને બીજા મનુષ્યથી બચાવવા મનુષ્યભક્ષી પ્રાણી કલાકો સુધી તેનું રક્ષણ કરે તે કુદરતનો કરિશ્મા જ ને !

(‘મિરેકલ્સ’ નામના પુસ્તકમાં આવી અદ્ભુત ચમત્કારિક બચાવની ઘટનાઓ છે, જે સત્યઘટનાઓ છે ટ્રુ સ્ટોરીઝ ઓફ સર્વાઈવલ. સંપાદકે ઘણી મહેનતથી આવી ઘટનાઓ ભેગી કરી તેની ચકાસણી કરી અને અત્યંત રસપ્રદ પુસ્તક તૈયાર કર્યું છે. તમને આ પ્રસંગ ગમ્યો હશે તો ફરી આવા પ્રસંગો તમારા સુધી પહોંચાડીશ.)
Source: http://sandesh.com/sandesh_article.aspx?newsid=112636

મોટા માણસાની સીમમાં સિંહ યુવાનને મોઢામાં પકડી નાસ્યો.

અમરેલી તા.૧૧

જાફરાબાદ નજીક મોટા માણસાની સીમમાં ગઈ કાલે મધરાતે ઘેટાં બકરાંની રખેવાળી કરતા માલધારી યુવાન પર સિંહે હુમલો કરી યુવાનને મોઢામાં પકડી ૧પ ફુટ જેટલો ઢસડી જતાં આ યુવાનને ગંભીર ઈજાઓ થતાં તેને મહુવાની હોસ્પિટલમાં દાખલ કરાયો છે.

હજુ ગઈ કાલે જ વેરાવળ તાલુકાના ઈશ્વરિયા ગામે બે મજુર મહિલાને દીપડાએ ફાડી ખાધાનો અને પોરબંદર નજીક દીપડાએ એક યુવાનને મોઢામાં પકડીને ઢસડી જવાનો બનાવ તાજો જ છે ત્યાં મોટા માણસા ગામે બનાવ બનતા લોકો અને વન ખાતું ચિંતિત બન્યા છે. વધુ વિગત મુજબ જાફરાબાદ તાલુકાના શેલાણા અને મોટા માણસા ગામની વચ્ચે આવેલી સીમમાં એક ખેતરમાં વાડામાં ઘેટા બકરાં બાંધીને તેના રક્ષણ માટે ચારે બાજુ ખાટલા રાખીને ચાર યુવાનો સુતા હતા. અને રખેવાળી કરતા હતા. નારણ મોરી નામનો જામનગર જિલ્લાના કલ્યાણપુર ગામે રહેતો માલધારી યુવાન પણ ધાબળો ઓઢીને સુતો હતો. દરમિયાન, રાતે ૧૧ વાગ્યે એક સિંહે વાડીમાં પ્રવેશી ધાબળો ઓઢીને સૂતેલા નારણ પર ઝપટ મારીને મોઢામાં પકડી લઈને તેને ઢસડવા લાગ્યો હતો. આ સમયે ભારે બૂમાબૂમ થઈ જતાં બધા જાગી ગયા હતા. સિંહે કરેલા હુમલામાં નારણના ગળામાં સિંહની દાઢો બેસી ગઈ હતી. છાતી પર સિંહના પંજાનો નહોર લાગી ગયો હતો. આથી, નારણ ખૂબ જ રાડારાડ કરવા લાગ્યો

હતો. કોલાહલ થઈ જતાં આવી ચડેલા સિંહે નારણને મોઢામાંથી છુટો મુકીને નાસી જતા નારણનો બચાવ થયો હતો. બાદ તેને મહુવા ખાતે સારવાર માટે દાખલ ખસેડાયો હતો.

Source: http://www.sandesh.com/sandesh_article.aspx?newsid=158697